Na tej stronie
Około 9 min czytania
Leki przeciwdepresyjne zasadniczo nie wywołują uzależnienia w takim znaczeniu jak alkohol, nikotyna, opioidy czy benzodiazepiny. Zwykle nie powodują euforii, głodu substancji, przymusu zdobywania kolejnych dawek ani stopniowej utraty kontroli nad ich przyjmowaniem.
Organizm może jednak przystosować się do obecności leku. Dlatego po nagłym odstawieniu, szybkim zmniejszeniu dawki albo pominięciu dawek mogą wystąpić objawy odstawienne. Nie oznacza to automatycznie, że pacjent jest uzależniony.
Krótka odpowiedź
Nie uzależnienie, lecz możliwe objawy odstawienne
Leki przeciwdepresyjne nie wywołują typowego wzorca uzależnienia. Mogą natomiast powodować fizjologiczne przystosowanie organizmu, dlatego leczenie należy kończyć stopniowo i według indywidualnego planu.
Sama potrzeba regularnego przyjmowania leku, długotrwałe leczenie albo wystąpienie dolegliwości po pominięciu dawki nie są dowodem uzależnienia. Mogą wynikać z przebiegu choroby, ryzyka nawrotu lub reakcji układu nerwowego na zbyt szybką zmianę dawkowania.
Uzależnienie a objawy odstawienne
W uzależnieniu charakterystyczne są między innymi silny głód substancji, utrata kontroli nad jej używaniem, poszukiwanie kolejnych dawek i przyjmowanie mimo szkód. Taki wzorzec nie jest typowy dla leków przeciwdepresyjnych.
Objawy odstawienne wynikają z tego, że układ nerwowy potrzebuje czasu na dostosowanie się do mniejszej ilości leku. Mogą pojawić się po nagłym odstawieniu, zbyt szybkim zmniejszeniu dawki, a przy niektórych preparatach także po pominięciu pojedynczej dawki.
Uzależnienie
Głód substancji, poszukiwanie euforii, utrata kontroli i przyjmowanie mimo szkód.
Objawy odstawienne
Reakcja organizmu na nagłe odstawienie lub zbyt szybką zmianę dawki, bez typowego przymusu używania leku.
Jakie objawy mogą pojawić się po odstawieniu?
Objawy są różne u poszczególnych osób i mogą obejmować:
- zawroty głowy, poczucie niestabilności lub osłabienie;
- nudności, potliwość, ból głowy i dolegliwości grypopodobne;
- problemy ze snem, intensywne sny i zmęczenie;
- drażliwość, niepokój, płaczliwość lub obniżenie nastroju;
- kołatanie serca, bóle mięśni i trudności z koncentracją;
- nietypowe doznania czuciowe, w tym mrowienie lub uczucie krótkich „impulsów elektrycznych”.
Dolegliwości często zaczynają się w ciągu kilku dni od zmniejszenia dawki lub zakończenia leczenia. Łagodne objawy mogą ustąpić w ciągu 1–2 tygodni, ale u części osób trwają dłużej — czasem kilka tygodni lub miesięcy — i mogą być nasilone.
Czy każdy lek wiąże się z takim samym ryzykiem?
Nie. Znaczenie mają właściwości leku, dawka, czas leczenia, tempo redukcji oraz wcześniejsze doświadczenia pacjenta. NICE zwraca szczególną uwagę na paroksetynę i wenlafaksynę, przy których objawy odstawienne występują częściej. Fluoksetyna pozostaje w organizmie dłużej, dlatego jej odstawianie może przebiegać inaczej — nadal jednak wymaga planu uzgodnionego z lekarzem.
Objawy odstawienne czy nawrót choroby?
Rozróżnienie bywa trudne, ponieważ niepokój, bezsenność, drażliwość i obniżenie nastroju mogą występować w obu sytuacjach. Za objawami odstawiennymi częściej przemawiają:
- początek wkrótce po zmniejszeniu dawki lub pominięciu leku;
- nowe doznania, których wcześniej nie było, na przykład zawroty głowy lub „impulsy elektryczne”;
- szybkie pojawienie się wielu objawów fizycznych i psychicznych;
- stosunkowo szybka poprawa po powrocie do poprzedniej dawki — jeśli lekarz zdecyduje o takim postępowaniu.
Nawrót częściej rozwija się stopniowo i przypomina wcześniejszy obraz depresji lub zaburzenia lękowego. Są to jednak tylko wskazówki. Oba problemy mogą występować równocześnie, dlatego ocena wymaga znajomości leku, dawkowania i chronologii objawów.
Jak bezpiecznie kończyć leczenie?
Nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla wszystkich. Dawkę zwykle zmniejsza się etapami, a tempo zależy od rodzaju leku, aktualnej dawki, czasu terapii, ryzyka nawrotu i reakcji pacjenta. Proces może trwać tygodnie, a u części osób miesiące.
Czy można przyjmować lek co drugi dzień?
Samodzielne pomijanie dni zwykle nie jest dobrym sposobem redukcji, ponieważ może powodować duże wahania stężenia leku i nasilać objawy. Wyjątkiem mogą być określone przez lekarza schematy dotyczące fluoksetyny. Nie należy przenosić ich na inne preparaty.
Co zrobić, gdy pojawią się nasilone objawy?
Należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym. W zależności od sytuacji lekarz może rozważyć powrót do poprzedniej tolerowanej dawki, dłuższą przerwę przed następną redukcją lub mniejsze kolejne zmiany. Takich korekt nie należy wykonywać samodzielnie.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nie czekaj na planową wizytę
Pilnej oceny wymagają myśli o samouszkodzeniu lub samobójstwie, znaczne pobudzenie, ciężka dezorientacja, objawy psychotyczne albo brak możliwości zachowania bezpieczeństwa. W bezpośrednim zagrożeniu należy zadzwonić pod 112 lub zgłosić się do najbliższego SOR albo psychiatrycznej izby przyjęć.