Mity i błędne przekonania o psychiatrii

Psychiatria jest jedną z tych dziedzin medycyny, wokół których narosło wyjątkowo dużo mitów.
Na tej stronie

Około 8 min czytania

Johannes Vermeer, „Geograf”. Uczony pochylony nad mapami przy oknie.

Johannes Vermeer, „Geograf”, 1669.

Mit 1. „Do psychiatry chodzą tylko osoby ciężko chore psychicznie”

Nie.

Do psychiatry zgłaszają się osoby z bardzo różnymi problemami: depresją, zaburzeniami lękowymi, bezsennością, napadami paniki, przewlekłym napięciem, trudnościami z koncentracją, zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi, ADHD, zaburzeniami adaptacyjnymi czy reakcjami na długotrwały stres.

Nie trzeba mieć psychozy ani ciężkiego zaburzenia psychicznego, żeby konsultacja psychiatryczna była uzasadniona. Tak samo jak nie trzeba mieć zawału serca, żeby zgłosić się do kardiologa.

Mit 2. „Jeżeli pójdę do psychiatry, to znaczy, że jestem chory psychicznie”

Sama konsultacja psychiatryczna nie jest rozpoznaniem choroby. Psychiatra jest lekarzem zajmującym się oceną stanu psychicznego, diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń psychicznych. Podczas wizyty może również stwierdzić, że objawy mają charakter przejściowy, są związane z określoną sytuacją życiową albo wymagają dalszej diagnostyki.

Wizyta jest po prostu konsultacją lekarską.

Mit 3. „Psychiatra od razu przepisze mi leki”

Nie każda konsultacja psychiatryczna kończy się rozpoczęciem farmakoterapii. Najpierw lekarz zbiera wywiad, ocenia charakter i nasilenie objawów, czas ich trwania, wcześniejsze leczenie, choroby somatyczne, przyjmowane leki, używki oraz aktualną sytuację życiową. Dopiero na tej podstawie podejmowana jest decyzja, czy leczenie farmakologiczne jest potrzebne. W wielu sytuacjach wystarczające może być dalsze monitorowanie stanu pacjenta, psychoterapia, zmiana określonych czynników środowiskowych lub pogłębienie diagnostyki.

Mit 4. „Leki psychiatryczne zmieniają osobowość”

Prawidłowo dobrane leczenie nie powinno zmieniać osobowości pacjenta. Celem farmakoterapii jest zmniejszenie objawów choroby, takich jak obniżony nastrój, lęk, napięcie, bezsenność, natrętne myśli czy objawy psychotyczne. Część pacjentów po skutecznym leczeniu mówi nawet, że „znowu czuje się sobą”, ponieważ objawy, które przez wiele miesięcy wpływały na ich zachowanie i sposób funkcjonowania, uległy zmniejszeniu.

Jeżeli podczas leczenia pojawia się nadmierna senność, zobojętnienie emocjonalne lub inne niepożądane objawy, warto omówić je z lekarzem. Czasami konieczna jest modyfikacja dawki lub zmiana preparatu.

Mit 5. „Antydepresanty uzależniają”

Klasyczne leki przeciwdepresyjne nie powodują uzależnienia w takim znaczeniu, w jakim uzależniają alkohol, nikotyna, opioidy czy niektóre leki uspokajające. Nie powodują typowego przymusu przyjmowania substancji ani potrzeby ciągłego zwiększania dawki w celu uzyskania tego samego efektu. Po nagłym odstawieniu niektórych leków przeciwdepresyjnych mogą jednak wystąpić objawy odstawienne, dlatego leczenie zazwyczaj kończy się poprzez stopniowe zmniejszanie dawki.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku niektórych leków uspokajających i nasennych, szczególnie benzodiazepin. Przy długotrwałym stosowaniu mogą one prowadzić do tolerancji i zależności, dlatego powinny być stosowane zgodnie z zaleceniem lekarza.

Mit 6. „Jeżeli zacznę brać leki, będę musiał brać je do końca życia”

W większości przypadków nie. Długość leczenia zależy od rozpoznania, przebiegu choroby, liczby wcześniejszych epizodów, ryzyka nawrotu oraz odpowiedzi na leczenie.

W przypadku pierwszego epizodu depresyjnego farmakoterapia może być prowadzona przez około 6 miesięcy po uzyskaniu poprawy, a następnie stopniowo zakończona.

W innych zaburzeniach leczenie może być dłuższe. Istnieją również choroby przewlekłe, w których wieloletnie leczenie rzeczywiście jest uzasadnione. Nie istnieje jednak zasada, że rozpoczęcie leczenia psychiatrycznego oznacza przyjmowanie leków do końca życia.

Mit 7. „Leki psychiatryczne robią z człowieka zombie”

Tak nie powinno wyglądać prawidłowo prowadzone leczenie. Niektóre leki mogą powodować senność, szczególnie na początku terapii lub przy wyższych dawkach. Jest to działanie niepożądane, które lekarz bierze pod uwagę przy wyborze preparatu.

Celem współczesnego leczenia jest umożliwienie pacjentowi normalnego funkcjonowania: pracy, nauki, prowadzenia życia rodzinnego i społecznego. Jeżeli po leku pacjent przez większość dnia jest nadmiernie senny, spowolniały lub ma istotne trudności z funkcjonowaniem, należy zgłosić to lekarzowi.

Mit 8. „Psychiatra może mnie zamknąć w szpitalu, jeśli powiem mu za dużo”

Sama obecność depresji, lęku, bezsenności czy nawet myśli rezygnacyjnych nie oznacza automatycznie hospitalizacji. Zdecydowana większość pacjentów psychiatrycznych leczona jest ambulatoryjnie.

Lekarz ocenia jednak bezpieczeństwo pacjenta. Jeżeli istnieje poważne i bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pacjenta albo innych osób, może być konieczne podjęcie bardziej zdecydowanych działań. Nie oznacza to jednak, że pacjent powinien ukrywać przed psychiatrą trudne myśli lub objawy. Szczera informacja pozwala właściwie ocenić sytuację i dobrać odpowiednią formę pomocy.

Mit 9. „Depresję trzeba po prostu przeczekać albo wziąć się w garść”

Depresja nie jest brakiem silnej woli.

Może wpływać jednocześnie na nastrój, napęd, sen, apetyt, koncentrację, pamięć, zdolność odczuwania przyjemności oraz codzienne funkcjonowanie. Osoba z depresją często dokładnie wie, co „powinna zrobić”, ale jej zdolność do realizowania tych czynności jest znacząco ograniczona przez chorobę. Polecenia typu „weź się w garść”, „inni mają gorzej” czy „zacznij myśleć pozytywnie” zwykle nie rozwiązują problemu.

Mit 10. „Leki przeciwdepresyjne działają od pierwszej tabletki”

Najczęściej nie.

Wiele leków stosowanych w depresji i zaburzeniach lękowych wymaga regularnego przyjmowania przez kilka tygodni, zanim osiągnie pełny efekt terapeutyczny. Pierwsze zmiany mogą pojawić się wcześniej, ale brak wyraźnej poprawy po kilku dniach nie oznacza jeszcze, że lek jest nieskuteczny. Dlatego nie należy samodzielnie zwiększać dawki, odstawiać preparatu ani zmieniać sposobu jego stosowania.

Mit 11. „Jeżeli jeden lek nie zadziałał, psychiatria mi nie pomoże”

Niepowodzenie pierwszego leczenia nie oznacza braku możliwości skutecznej terapii.

Pacjenci różnią się reakcją na poszczególne preparaty. Czasami potrzebna jest zmiana dawki, zmiana leku, zastosowanie innej grupy farmakologicznej, połączenie kilku metod leczenia albo ponowna ocena rozpoznania. W psychiatrii, podobnie jak w innych dziedzinach medycyny, dobór skutecznego leczenia nie zawsze następuje przy pierwszej próbie.

Mit 12. „Psychiatra tylko wypisuje recepty”

Farmakoterapia jest tylko jednym z elementów pracy psychiatry.

Podstawą pierwszej wizyty jest szczegółowy wywiad i diagnostyka różnicowa. Objawy takie jak zmęczenie, bezsenność, niepokój, pogorszenie koncentracji czy obniżenie nastroju mogą mieć wiele różnych przyczyn. Psychiatra musi brać pod uwagę również choroby somatyczne, zaburzenia hormonalne, neurologiczne, działania niepożądane innych leków, substancje psychoaktywne oraz inne czynniki mogące wpływać na stan psychiczny.

Mit 13. „Psychiatra i psycholog to właściwie to samo”

Nie.

Psychiatra jest lekarzem, który ukończył studia medyczne i specjalizację z psychiatrii. Może diagnozować zaburzenia psychiczne, przepisywać leki, wystawiać recepty, zwolnienia lekarskie oraz – gdy istnieją wskazania – kierować do szpitala.

Psycholog ukończył studia psychologiczne. Zajmuje się między innymi diagnostyką psychologiczną, wykonywaniem testów oraz pomocą psychologiczną.

Psychoterapeuta prowadzi psychoterapię. Może być psychologiem lub lekarzem, ale nie każdy psycholog i nie każdy psychiatra jest psychoterapeutą.

Mit 14. „Schizofrenia oznacza rozdwojenie osobowości”

To jeden z najbardziej utrwalonych mitów. Schizofrenia nie oznacza posiadania kilku osobowości. Jest zaburzeniem psychicznym, w którym mogą występować między innymi urojenia, omamy, zaburzenia toku myślenia, wycofanie społeczne czy trudności z funkcjonowaniem.

Zaburzenia związane z występowaniem odrębnych stanów tożsamości należą do zupełnie innej grupy zaburzeń.

Mit 15. „Osoby chorujące psychicznie są niebezpieczne”

To krzywdzące uproszczenie.

Samo rozpoznanie zaburzenia psychicznego nie oznacza agresywności ani zagrożenia dla innych osób. Większość pacjentów psychiatrycznych nigdy nie zachowuje się agresywnie. Co więcej, osoby z zaburzeniami psychicznymi mogą same być szczególnie narażone na stygmatyzację, wykluczenie i przemoc.

Ryzyko zachowań agresywnych zawsze powinno być oceniane indywidualnie, a nie na podstawie samej diagnozy.

Mit 16. „Jak pójdę do psychiatry, wszyscy się o tym dowiedzą”

Informacje dotyczące leczenia psychiatrycznego są dokumentacją medyczną i podlegają ochronie tak samo jak informacje dotyczące leczenia u innych lekarzy.

Psychiatrę obowiązuje tajemnica lekarska.

Samo korzystanie z pomocy psychiatrycznej nie jest informacją, którą lekarz może dowolnie przekazywać rodzinie, pracodawcy czy innym osobom.

Wyjątki od tajemnicy lekarskiej są określone przepisami i dotyczą szczególnych sytuacji.

Mit 17. „Jeżeli czuję się lepiej, mogę od razu odstawić leki”

Nie należy samodzielnie odstawiać leczenia tylko dlatego, że nastąpiła poprawa.

Ustąpienie objawów często oznacza właśnie, że leczenie działa. Zbyt wczesne zakończenie terapii może zwiększyć ryzyko szybkiego nawrotu. Część leków wymaga również stopniowego zmniejszania dawki. Decyzję o zakończeniu leczenia najlepiej podjąć wspólnie z lekarzem.

Mit 18. „Psychiatra będzie mnie oceniał”

Zadaniem psychiatry nie jest ocenianie pacjenta pod względem moralnym. Podczas wizyty mogą pojawić się pytania dotyczące bardzo osobistych spraw: relacji rodzinnych, seksualności, alkoholu, narkotyków, zachowań impulsywnych, myśli samobójczych czy wcześniejszych doświadczeń. Pytania te nie wynikają z ciekawości. Są elementem badania lekarskiego i pomagają właściwie zrozumieć stan pacjenta. Im bardziej rzetelne informacje otrzymuje lekarz, tym większa jest możliwość postawienia trafnej diagnozy i dobrania właściwego leczenia.

Wróć na górę