Psychoterapia czy płatna rozmowa o tym, jak minął tydzień?

Psychoterapia może być skuteczną metodą leczenia, ale sam fakt regularnych rozmów z osobą nazywającą się terapeutą nie oznacza jeszcze, że odbywa się rzetelna psychoterapia. Dobra terapia powinna mieć określony cel, metodę pracy, podstawy naukowe oraz sposób oceny efektów. Jak sprawdzić kwalifikacje psychoterapeuty, o co zapytać przed rozpoczęciem terapii i po czym poznać, że zamiast leczenia płacimy głównie za sympatyczną rozmowę?
Na tej stronie

Około 9 min czytania

Rembrandt van Rijn, „Arystoteles z popiersiem Homera”. Uczony trzymający dłoń na popiersiu Homera.

Rembrandt van Rijn, „Arystoteles z popiersiem Homera”, 1653.

Nie każdy psycholog jest psychoterapeutą. I nie każda rozmowa w gabinecie jest leczeniem

Często słyszę od pacjenta:

— Chodzę na psychoterapię.

Bardzo dobrze. Pytam więc: w jakim nurcie? Jaki jest cel terapii? Kto ją prowadzi? Jakie ukończył szkolenie? Czy pracuje pod superwizją? I wtedy nierzadko zapada cisza. Po chwili okazuje się, że „psychoterapia” polega na cotygodniowym opowiadaniu, jak minął tydzień. Osoba po drugiej stronie kiwa głową, od czasu do czasu pyta: „A co pan wtedy poczuł?”, po pięćdziesięciu minutach pobiera opłatę i zaprasza za tydzień. Nie ma diagnozy problemu. Nie ma uzgodnionego celu. Nie ma planu. Nie wiadomo, dlaczego stosowana jest właśnie taka metoda ani po czym poznamy, że cokolwiek się zmienia. Jest fotel, chusteczki i abonament na bycie wysłuchanym.

Rozmowa może pomagać. Nie każda rozmowa jest jednak psychoterapią

Możliwość wygadania się komuś życzliwemu ma wartość. Pomoc psychologiczna, poradnictwo i wsparcie emocjonalne również mogą być potrzebne. Trzeba je tylko uczciwie nazywać. Psychoterapia jest celowym oddziaływaniem leczniczym. Powinna być prowadzona przez osobę odpowiednio wyszkoloną, zgodnie z określoną metodą i w odniesieniu do rozpoznanego problemu pacjenta. Studia psychologiczne nie robią z człowieka psychoterapeuty. Tak samo ukończenie medycyny nie czyni automatycznie chirurgiem, a kupienie stetoskopu — kardiologiem.

Psycholog może prowadzić diagnozę psychologiczną, udzielać wsparcia i porad. Aby prowadzić psychoterapię, potrzebuje dodatkowego, całościowego szkolenia psychoterapeutycznego. Z drugiej strony psychoterapeuta nie zawsze musi być psychologiem. W Polsce dopuszczalne są różne wykształcenia bazowe. Kluczowe pozostają specjalistyczne szkolenie, praktyka kliniczna, superwizja i certyfikacja.

Czym psychoterapia różni się od sympatycznej pogawędki?

Rzetelna psychoterapia powinna mieć przynajmniej:

- wstępną ocenę problemu i funkcjonowania pacjenta;

- wspólnie uzgodnione cele;

- wyjaśnienie proponowanej metody pracy;

- kontrakt określający częstotliwość spotkań, zasady odwoływania sesji, poufność i granice relacji;

- konceptualizację, czyli robocze wyjaśnienie mechanizmu podtrzymującego problem;

- konkretne interwencje wynikające z wybranego podejścia;

- okresową ocenę postępów;

- gotowość do zmiany metody lub skierowania pacjenta do innego specjalisty;

- moment zakończenia terapii albo przynajmniej omówienia, czy jej kontynuowanie nadal ma sens.

Plan nie musi oznaczać rozpiski w Excelu. Terapia nie zawsze przebiega liniowo, a sesja może zaczynać się od pytania o miniony tydzień. Tyle że wydarzenia z tygodnia powinny być materiałem do terapii, a nie jej jedynym produktem. Jeżeli od wielu miesięcy każda sesja wygląda tak samo, cele pozostają nieznane, postępów nikt nie ocenia, a na pytanie „nad czym właściwie pracujemy?” pada odpowiedź „proces potrzebuje czasu” — warto zacząć zadawać kolejne pytania. „Proces” jest ważny. Nie jest jednak magicznym słowem, którym przykrywa się brak metody.

Empatia to za mało

Dobry kontakt z terapeutą jest bardzo ważny. Bez poczucia bezpieczeństwa i zaufania trudno pracować nad bolesnymi sprawami. Ale sympatyczny człowiek nie zawsze jest kompetentnym terapeutą. Empatia nie zastępuje znajomości psychopatologii. Uważne słuchanie nie zastępuje szkolenia. Własne doświadczenia życiowe nie są metodą terapeutyczną. A setki obserwujących na Instagramie nie są certyfikatem.

Psychoterapia oparta na dowodach łączy trzy elementy:

- aktualną wiedzę naukową;

-kompetencje kliniczne terapeuty;

-potrzeby, wartości i preferencje pacjenta.

Wymaga również sprawdzania efektów i modyfikowania leczenia, jeżeli nie przynosi ono poprawy. Tak evidence-based practice definiuje American Psychological Association. Psychoterapeuta nie powinien przez dwa lata robić dokładnie tego samego i tłumaczyć braku poprawy wyłącznie „oporem pacjenta”.

„Jestem w trakcie szkolenia” może być uczciwą odpowiedzią

Brak pełnego certyfikatu nie musi automatycznie oznaczać oszustwa. Psychoterapeuci w trakcie wieloletniego szkolenia mogą przyjmować pacjentów, jeżeli osiągnęli wymagany etap edukacji i pracują pod regularną superwizją. Powinni jednak powiedzieć o tym wprost. Według informacji dla pacjentów osoba prowadząca psychoterapię powinna ukończyć całościowe szkolenie obejmujące co najmniej 1200 godzin albo znajdować się na odpowiednim etapie takiego szkolenia i pracować pod nadzorem certyfikowanego psychoterapeuty. Program obejmuje między innymi teorię, praktykę, staże, doświadczenie własne i superwizję. (Pacjent.gov.pl, aktualne wymagania dotyczące świadczeń finansowanych publicznie) W sierpniu 2026 roku odrębna ustawa kompleksowo regulująca zawód psychoterapeuty nadal nie została uchwalona. Projekt pozostaje po pierwszym czytaniu w Komisji Zdrowia. Nie istnieje więc jeden państwowy rejestr, w którym można sprawdzić wszystkich psychoterapeutów. (aktualny przebieg prac w Sejmie) Tym bardziej kwalifikacje trzeba weryfikować samodzielnie.

Trzy podejścia EBM, które warto znać

Nie istnieje uczciwy ranking trzech „najlepszych psychoterapii”. Metodę dobiera się do problemu, diagnozy, ryzyka i potrzeb konkretnego pacjenta. Można jednak wskazać trzy grupy terapii o mocnym wsparciu naukowym.

1. Terapia poznawczo-behawioralna — CBT

CBT jest jednym z najlepiej przebadanych podejść. Ma konkretne protokoły między innymi dla depresji, zaburzeń lękowych, napadów paniki, OCD, bezsenności i PTSD. Zazwyczaj obejmuje:

1. wspólnie ustalone cele;

2. opis mechanizmu podtrzymującego problem;

3. pracę nad zachowaniem, myślami i unikaniem;

4. ćwiczenia wykonywane między sesjami;

5. regularną ocenę efektów.

CBT nie polega na powtarzaniu, że „trzeba myśleć pozytywnie”. To karykatura, nie terapia. Dla poszczególnych zaburzeń stosuje się wyspecjalizowane formy, takie jak ERP w OCD, CBT-I w bezsenności czy terapia skoncentrowana na traumie w PTSD. NICE wymienia CBT wśród rekomendowanych metod leczenia depresji i wielu innych zaburzeń. (NICE: leczenie depresji)

2. Dialektyczna terapia behawioralna — DBT

DBT została opracowana przede wszystkim dla osób z poważnymi trudnościami w regulowaniu emocji, zachowaniami samobójczymi, powtarzającym się samouszkadzaniem oraz zaburzeniem osobowości borderline. Pełny program DBT może obejmować:

1. psychoterapię indywidualną;

2. trening umiejętności;

3. pracę nad zachowaniami zagrażającymi życiu;

4. naukę regulowania emocji i tolerowania kryzysu;

5. kontakt wspierający stosowanie umiejętności;

6. zespół konsultacyjny terapeutów.

„Wykorzystuję elementy DBT” po weekendowym webinarze nie oznacza prowadzenia DBT. NICE zaleca kompleksowy program DBT między innymi wtedy, gdy priorytetem jest ograniczenie nawracających samouszkodzeń u osób z borderline. (NICE: DBT i borderline)

3. Terapie skoncentrowane na traumie

W leczeniu PTSD najlepiej udokumentowane są metody, które rzeczywiście pracują z traumatycznym doświadczeniem, a nie tylko prowadzą rozmowy wokół niego. Należą do nich między innymi:

- trauma-focused CBT;

- terapia przetwarzania poznawczego;

- przedłużona ekspozycja;

- EMDR.

Nie są to jednak uniwersalne terapie „na wszystko”. Wymagają właściwego rozpoznania, odpowiedniego przygotowania pacjenta oraz terapeuty wyszkolonego w konkretnej metodzie i pracującego pod superwizją. NICE rekomenduje terapię skoncentrowaną na traumie oraz EMDR w leczeniu określonych postaci PTSD. (NICE: leczenie PTSD) Inne podejścia, w tym terapia interpersonalna, terapia psychodynamiczna czy terapia systemowa, również mają potwierdzoną skuteczność w wybranych wskazaniach. EBM nie polega na wyznawaniu jednego nurtu. Polega na stosowaniu odpowiedniej metody wobec odpowiedniego problemu.

Jak sprawdzić, czy ktoś rzeczywiście jest psychoterapeutą?

Przed pierwszą wizytą albo podczas konsultacji można zadać kilka prostych pytań:

- Jakie ukończył pan lub pani całościowe szkolenie psychoterapeutyczne?

- Ile trwał program i ile obejmował godzin?

- Czy ma pan lub pani certyfikat, czy nadal jest w trakcie szkolenia?

- Kto akredytuje szkołę i wydaje certyfikat?

- Czy nazwisko można znaleźć w rejestrze danego towarzystwa?

- W jakim nurcie pan lub pani pracuje?

- Czy ta metoda ma potwierdzoną skuteczność w przypadku mojego problemu?

- Czy korzysta pan lub pani z regularnej superwizji?

- Jak ustalimy cele terapii?

- Kiedy i w jaki sposób ocenimy, czy leczenie pomaga?

Przykładowo certyfikowanych terapeutów CBT można sprawdzić wraz z numerem i terminem ważności certyfikatu w rejestrze PTTPB. Inne uznane towarzystwa prowadzą własne listy. Sam certyfikat nie gwarantuje, że terapeuta będzie odpowiedni dla każdego pacjenta. Jego brak połączony z niechęcią do podania szkoły, nurtu, superwizora i zasad pracy jest jednak bardzo wyraźnym sygnałem ostrzegawczym.

Mówiąc brutalnie: żeby sprawdzić, czy siedzi przed nami psychoterapeuta, a nie **** z fotelem, cennikiem i certyfikatem z weekendu, trzeba pytać o szkolenie, metodę, superwizję i efekty. Prawdziwy specjalista odpowie spokojnie i konkretnie. Hochsztapler zwykle obrazi się na samo pytanie.

Najczęstsze pytania

Jak sprawdzić, czy psychoterapeuta ma kwalifikacje?

Sprawdź ukończone lub rozpoczęte całościowe szkolenie psychoterapeutyczne, nurt, instytucję szkolącą, certyfikat oraz korzystanie z regularnej superwizji. Warto również sprawdzić, czy terapeuta figuruje w rejestrze właściwego towarzystwa psychoterapeutycznego.

Czy psychoterapeuta musi mieć certyfikat?

Nie każda osoba prowadząca psychoterapię musi mieć już ukończony proces certyfikacji. Terapeuci będący na odpowiednim etapie wieloletniego szkolenia mogą prowadzić terapię pod superwizją. Pacjent powinien jednak otrzymać jasną informację o kwalifikacjach terapeuty.

Po czym poznać dobrą psychoterapię?

Powinny istnieć cele terapii, określona metoda pracy, rozumienie mechanizmu problemu oraz okresowa ocena postępów. Terapeuta powinien również potrafić wyjaśnić, nad czym aktualnie pracuje z pacjentem.

Czy sama rozmowa z terapeutą jest psychoterapią?

Nie. Rozmowa jest podstawowym narzędziem psychoterapii, ale profesjonalna terapia wykorzystuje konkretne interwencje wynikające z określonego podejścia terapeutycznego.

Co zrobić, jeśli psychoterapia nie pomaga?

Warto omówić z terapeutą brak poprawy, ponownie określić cele i zweryfikować sposób leczenia. Jeżeli dotychczasowa metoda okazuje się nieskuteczna, zasadne może być jej zmodyfikowanie, zmiana terapeuty lub konsultacja psychiatryczna.

Jak długo powinna trwać psychoterapia?

Nie istnieje jeden prawidłowy czas terapii. Zależy on od problemu, rodzaju terapii i sytuacji pacjenta. Czas trwania nie powinien jednak zastępować oceny skuteczności — kontynuowanie terapii przez wiele miesięcy lub lat bez oceny efektów wymaga ponownego przeanalizowania jej celu.

Wróć na górę