Na tej stronie
Około 11 min czytania

Edvard Munch, „Melancholia”, 1892.
Czym jest depresja?
Depresja jest zaburzeniem psychicznym, którego obraz kliniczny obejmuje nie tylko obniżony nastrój. Może prowadzić do zmniejszenia energii, utraty zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności, pogorszenia koncentracji, zmian snu i apetytu oraz wyraźnego pogorszenia codziennego funkcjonowania.
Okresowe pogorszenie samopoczucia jest naturalną częścią życia i samo w sobie nie oznacza depresji. O zaburzeniu depresyjnym myślimy przede wszystkim wtedy, gdy objawy utrzymują się przez dłuższy czas, występują przez znaczną część dnia oraz zaczynają wpływać na pracę, naukę, relacje lub wykonywanie zwykłych codziennych czynności.
Przebieg depresji może być bardzo różny. U jednej osoby dominować będzie smutek i płaczliwość, u innej utrata energii i motywacji, a jeszcze u innej napięcie, drażliwość, problemy ze snem albo liczne dolegliwości fizyczne.
Jeżeli objawy utrzymują się lub utrudniają funkcjonowanie, wskazana jest konsultacja lekarska. Osoby z Leszna i okolic mogą znaleźć informacje dotyczące konsultacji na stronie psychiatra w Lesznie. Gabinet znajduje się przy pl. Jana Metziga 26/5 w Lesznie.
Jakie są najczęstsze objawy depresji?
Do podstawowych objawów depresji należy obniżenie nastroju. Pacjent może odczuwać smutek, przygnębienie, pustkę lub poczucie beznadziejności. Nie zawsze jednak opisuje swój stan właśnie w ten sposób. Część osób mówi przede wszystkim o zobojętnieniu, poczuciu „odcięcia od emocji” albo braku możliwości cieszenia się rzeczami, które wcześniej sprawiały przyjemność.
Drugim charakterystycznym objawem jest utrata zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności, określana jako anhedonia. Dotychczasowe hobby, spotkania z bliskimi, aktywność seksualna czy inne przyjemne zajęcia mogą przestać mieć znaczenie.
Częste jest również zmniejszenie energii i napędu. Nawet proste czynności mogą wymagać znacznego wysiłku. Pacjent może odkładać obowiązki, mieć trudności z rozpoczęciem pracy, zaniedbywać dom lub ograniczać kontakty społeczne.
Inne objawy depresji
Obraz depresji może obejmować również:
- trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji,
- obniżoną samoocenę,
- poczucie winy lub bezwartościowości,
- pesymistyczne myślenie o przyszłości,
- zaburzenia snu,
- zmianę apetytu i masy ciała,
- spadek libido,
- spowolnienie psychoruchowe albo przeciwnie – niepokój i pobudzenie,
- nasilone zmęczenie,
- trudności z wykonywaniem obowiązków zawodowych lub domowych,
- myśli o śmierci lub myśli samobójcze.
Nie wszystkie objawy muszą występować jednocześnie.
Czy depresja zawsze oznacza smutek?
Nie. To jeden z powodów, dla których depresja bywa rozpoznawana z opóźnieniem.
U części pacjentów najbardziej widocznym problemem jest brak energii, utrata motywacji i poczucie zobojętnienia. U innych dominują drażliwość, napięcie albo wycofanie społeczne.
Zdarza się również, że pacjent zgłasza się początkowo do lekarza przede wszystkim z powodu objawów fizycznych, a obniżenie nastroju uważa za problem drugorzędny.
Objawy fizyczne depresji
Depresja może powodować lub nasilać dolegliwości somatyczne. Pacjenci mogą zgłaszać przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, bóle mięśniowe, uczucie ciężkości ciała, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, zmiany apetytu, zaburzenia snu lub spadek libido.
Samo występowanie takich objawów nie pozwala jednak rozpoznać depresji. Konieczne jest uwzględnienie możliwych przyczyn somatycznych.
Zaburzenia snu w depresji
Problemy ze snem są bardzo częstym elementem obrazu depresji.
Może występować trudność z zasypianiem, częste wybudzanie się w nocy albo bardzo wczesne budzenie się nad ranem i niemożność ponownego zaśnięcia.
U części pacjentów obserwuje się sytuację odwrotną – nadmierną senność i wydłużenie czasu spędzanego w łóżku.
Sam sen często nie daje poczucia regeneracji. Pacjent może przespać odpowiednią liczbę godzin, a mimo to rano odczuwać wyczerpanie.
Depresja a lęk
Objawy depresyjne i lękowe bardzo często współwystępują.
Pacjent może jednocześnie doświadczać obniżonego nastroju, anhedonii i spadku energii oraz przewlekłego napięcia, zamartwiania się, poczucia zagrożenia czy napadów paniki.
W praktyce klinicznej istotne jest ustalenie, które objawy pojawiły się jako pierwsze, jak zmieniały się w czasie oraz w jaki sposób wpływają na funkcjonowanie.
Jak psychiatra rozpoznaje depresję?
Nie istnieje pojedyncze badanie krwi ani badanie obrazowe, które potwierdzałoby depresję.
Podstawą diagnostyki jest szczegółowy wywiad psychiatryczny i badanie stanu psychicznego.
Podczas konsultacji lekarz ocenia między innymi czas trwania i nasilenie objawów, wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie, sen, apetyt, poziom energii, koncentrację, aktywność zawodową, relacje społeczne oraz obecność myśli rezygnacyjnych lub samobójczych.
Znaczenie ma także dotychczasowy przebieg zdrowia psychicznego, wcześniejsze epizody depresyjne, stosowane leki, choroby somatyczne, używanie alkoholu i innych substancji oraz występowanie zaburzeń psychicznych w rodzinie.
Jeżeli ktoś rozważa pierwszą konsultację, szczegółowo opisuję jej przebieg na stronie jak wygląda pierwsza wizyta u psychiatry.
Dlaczego diagnostyka różnicowa jest ważna?
Objawy przypominające depresję mogą występować również w innych chorobach.
Przykładem są zaburzenia czynności tarczycy, niedokrwistość, niedobory niektórych składników odżywczych, zaburzenia hormonalne, przewlekłe choroby zapalne, neurologiczne i metaboliczne, zaburzenia snu lub działania niepożądane stosowanych leków.
Istotne jest również różnicowanie depresji jednobiegunowej z chorobą afektywną dwubiegunową.
Z tego powodu lekarz nie powinien ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia obecności obniżonego nastroju.
Depresja czy choroba afektywna dwubiegunowa?
To jedno z ważniejszych zagadnień w diagnostyce zaburzeń nastroju.
W chorobie afektywnej dwubiegunowej obok epizodów depresyjnych występują lub występowały epizody manii albo hipomanii.
Pacjent podczas hipomanii może przez pewien czas mieć wyraźnie zwiększoną energię i aktywność, zmniejszoną potrzebę snu, większą rozmowność, przyspieszony tok myślenia, zwiększoną pewność siebie, impulsywność lub podejmować więcej ryzykownych decyzji.
Takie okresy nie zawsze są postrzegane przez pacjenta jako chorobowe, dlatego podczas diagnostyki depresji psychiatra pyta również o wcześniejsze okresy nietypowo zwiększonej aktywności i zmniejszonej potrzeby snu.
Ma to bezpośrednie znaczenie dla wyboru odpowiedniego leczenia.
Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu depresji?
Zakres badań zależy od wieku pacjenta, objawów, chorób współistniejących, przyjmowanych leków oraz danych z wywiadu.
Nie istnieje jeden obowiązkowy zestaw badań dla każdego pacjenta.
W określonych sytuacjach lekarz może zalecić między innymi morfologię krwi, ocenę czynności tarczycy, stężenie glukozy, elektrolitów, parametrów wątrobowych i nerkowych lub innych parametrów zależnie od obrazu klinicznego.
Badania służą przede wszystkim wykluczeniu lub rozpoznaniu stanów, które mogą powodować podobne objawy albo mieć znaczenie dla bezpieczeństwa planowanego leczenia.
Jak leczy się depresję?
Leczenie dobierane jest indywidualnie do nasilenia objawów, ich czasu trwania, wcześniejszego przebiegu choroby, współistniejących zaburzeń oraz preferencji pacjenta.
Do podstawowych metod leczenia należą psychoterapia i farmakoterapia.
W łagodniejszych przypadkach odpowiednią metodą może być psychoterapia. W depresji o większym nasileniu częściej stosuje się leki przeciwdepresyjne, niekiedy w połączeniu z psychoterapią.
Wybór konkretnej metody powinien wynikać z indywidualnej oceny klinicznej.
Jak działają leki przeciwdepresyjne?
Leki przeciwdepresyjne wpływają na układy neuroprzekaźnikowe w ośrodkowym układzie nerwowym. Poszczególne grupy leków różnią się mechanizmem działania oraz profilem działań niepożądanych.
Do często stosowanych należą między innymi selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny – SSRI – oraz inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny – SNRI.
W psychiatrii wykorzystywane są również inne leki przeciwdepresyjne, których wybór zależy między innymi od obrazu klinicznego depresji, zaburzeń snu, obecności lęku, wcześniejszej reakcji na leczenie, chorób współistniejących oraz innych stosowanych preparatów.
Po jakim czasie zaczynają działać leki przeciwdepresyjne?
Działanie przeciwdepresyjne zwykle nie pojawia się natychmiast po przyjęciu pierwszych dawek.
Pierwsze zmiany mogą pojawiać się stopniowo w kolejnych tygodniach leczenia. Niektóre objawy, takie jak napięcie czy zaburzenia snu, mogą zmieniać się wcześniej niż podstawowe objawy depresji.
Brak wyraźnej poprawy po kilku dniach nie oznacza więc automatycznie nieskuteczności leku.
Ocena skuteczności powinna uwzględniać odpowiednią dawkę, czas jej stosowania, regularność przyjmowania oraz tolerancję preparatu.
Jak długo trwa leczenie depresji?
Nie istnieje jeden czas leczenia właściwy dla wszystkich pacjentów.
Po uzyskaniu poprawy leczenie farmakologiczne zwykle nie powinno być natychmiast przerywane. Kontynuacja terapii zmniejsza ryzyko szybkiego nawrotu objawów.
W przypadku kolejnych epizodów depresyjnych, ciężkiego przebiegu choroby lub innych czynników zwiększających ryzyko nawrotu leczenie może być prowadzone znacznie dłużej.
Decyzję o redukcji dawki lub zakończeniu leczenia należy podejmować wspólnie z lekarzem.
Czy leki przeciwdepresyjne uzależniają?
Typowe leki przeciwdepresyjne nie powodują uzależnienia w rozumieniu charakterystycznym dla alkoholu, opioidów czy benzodiazepin.
Organizm może natomiast adaptować się do obecności leku. Zbyt szybkie przerwanie leczenia niektórymi preparatami może prowadzić do zespołu objawów odstawiennych.
Nie jest to tożsame z uzależnieniem.
Dlatego leków przeciwdepresyjnych nie należy samodzielnie odstawiać nagle.
Co zrobić, jeżeli pierwszy lek nie pomaga?
Brak skuteczności pierwszego zastosowanego leku nie oznacza, że depresji nie można skutecznie leczyć.
W takiej sytuacji psychiatra analizuje między innymi dawkę, czas leczenia, regularność przyjmowania leku, działania niepożądane, trafność rozpoznania oraz obecność chorób współistniejących.
Możliwe jest zwiększenie dawki, zmiana preparatu, zastosowanie innego mechanizmu działania albo leczenia skojarzonego.
Przy utrzymujących się objawach konieczna może być ponowna analiza diagnostyczna.
Depresja a alkohol
Alkohol może początkowo powodować krótkotrwałe zmniejszenie napięcia, ale regularne picie może pogarszać jakość snu, nasilać zaburzenia nastroju i utrudniać leczenie.
Nadużywanie alkoholu może również współwystępować z depresją.
Podczas konsultacji psychiatrycznej ważna jest więc rzeczywista informacja o częstotliwości i ilości spożywanego alkoholu.
Kiedy depresja wymaga pilnej pomocy?
Szczególnie niepokojącym objawem są myśli samobójcze, zamiar odebrania sobie życia, przygotowywanie planu samobójczego, znaczne zaniedbanie podstawowych potrzeb lub gwałtowne pogorszenie stanu psychicznego.
W takiej sytuacji nie należy oczekiwać na planową konsultację.
W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy skorzystać z numeru alarmowego 112 albo zgłosić się do najbliższego miejsca udzielającego całodobowej pomocy medycznej.
Leczenie depresji w Lesznie
Osoba mieszkająca w Lesznie lub okolicach, która obserwuje u siebie utrzymujące się objawy depresji, może zgłosić się na konsultację psychiatryczną w celu przeprowadzenia diagnostyki i ustalenia dalszego postępowania.
W moim gabinecie prowadzę konsultacje psychiatryczne osób dorosłych między innymi z powodu obniżonego nastroju i zaburzeń depresyjnych. Gabinet znajduje się przy pl. Jana Metziga 26/5 w Lesznie. Szczegóły dotyczące zakresu konsultacji i aktualnych terminów znajdują się na stronie Psychiatra Leszno – prywatne konsultacje psychiatryczne.
Informacje o przebiegu konsultacji znajdują się również w materiale Pierwsza wizyta u psychiatry – jak wygląda i jak się przygotować?.lub inne objawy depresyjne utrzymują się przez dłuższy czas i wpływają na codzienne funkcjonowanie, wskazana jest konsultacja psychiatryczna.
Podczas wizyty możliwe jest określenie charakteru i nasilenia objawów, przeprowadzenie diagnostyki różnicowej oraz ustalenie indywidualnego planu leczenia.
Najczęstsze pytania
1. Jak długo muszą trwać objawy, żeby można było rozpoznać depresję?
Typowy epizod depresyjny trwa co najmniej dwa tygodnie, a objawy występują przez większość dnia i większość dni. W szczególnych sytuacjach ocena kliniczna może jednak wymagać indywidualnego podejścia.
2. Czy można mieć depresję i normalnie chodzić do pracy?
Tak. Część osób przez długi czas utrzymuje stosunkowo dobre funkcjonowanie zawodowe mimo depresji. Kosztem może być jednak ogromny wysiłek, wyczerpanie po pracy, wycofanie z życia prywatnego oraz narastające trudności z koncentracją i motywacją.
3. Czy depresja może powodować bezsenność?
Tak. Bezsenność jest jednym z częstszych objawów depresji. Może obejmować problemy z zasypianiem, wybudzenia w nocy lub zbyt wczesne budzenie się rano.
4. Czy leki przeciwdepresyjne działają od pierwszej tabletki?
Nie. Na efekt terapeutyczny zwykle trzeba czekać kilka tygodni. Dlatego skuteczności leczenia nie powinno się oceniać po kilku dniach stosowania.
5. Czy leki przeciwdepresyjne trzeba brać przez całe życie?
Nie u każdego. Długość leczenia zależy między innymi od liczby wcześniejszych epizodów, ich ciężkości oraz ryzyka nawrotu. Po pierwszym epizodzie leczenie jest zazwyczaj kontynuowane przez pewien czas również po ustąpieniu objawów.
6. Czy depresję można rozpoznać na podstawie badań krwi?
Nie. Rozpoznanie jest kliniczne. Badania laboratoryjne mogą natomiast pomóc wykluczyć choroby somatyczne powodujące podobne objawy.
7. Czy depresja zawsze oznacza silny smutek?
Nie. U części osób dominują utrata energii, zobojętnienie, brak przyjemności, problemy z koncentracją, drażliwość lub dolegliwości fizyczne.
8. Gdzie można skonsultować depresję w Lesznie?
Konsultacje psychiatryczne dla osób dorosłych prowadzone są między innymi w gabinecie lek. Aleksego Kasperowicza przy pl. Jana Metziga 26/5 w Lesznie. Aktualne informacje znajdują się na stronie „Psychiatra Leszno”. Psychiatra Aleksy Kasperowicz
Źródła
- Depressive disorder (depression) — World Health Organization
- Depression in adults: treatment and management; NICE guideline NG222 — National Institute for Health and Care Excellence
- The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders – Clinical descriptions and diagnostic guidelines — World Health Organization
- Clinical Practice Guideline for the Treatment of Depression Across Three Age Cohorts — American Psychological Association